İnsanlık tarihi boyunca görünmeyene dair merak, yalnızca bilimsel değil aynı zamanda metafizik bir arayışın da merkezinde yer almıştır. Rüyalar, sezgiler, keşif hâlleri, telepati iddiaları, önseziler, cin vakaları, ruhsal deneyimler ve açıklanması güç birçok hadise; farklı medeniyetlerde farklı isimlerle anılmış olsa da insan zihnini meşgul etmeye devam etmiştir. Modern dünyada bu olaylar çoğu zaman “parapsikolojik” veya “psişik fenomenler” başlığı altında incelenirken, İslam düşüncesi meseleye yalnızca deneysel bir merakla değil; ruh, nefis, gayb ve ilahî hikmet perspektifinden yaklaşır.

İslam metafiziğinde görünen âlem yalnızca hakikatin bir yüzüdür. Kur’an’da insanın yalnızca maddeden ibaret olmadığı, ruh taşıdığı ve görünmeyen âlemlerin varlığı sıkça vurgulanır. Melekler, cinler, ilham, sadık rüyalar ve kalbe doğan hikmet gibi meseleler; İslam düşüncesinde metafizik gerçekliğin parçaları olarak değerlendirilmiştir. Ancak burada önemli bir ayrım vardır: İslam, insanı bilinmeyene karşı tamamen kapatmaz; fakat ölçüsüz merakın, hurafenin ve hakikatten sapmanın önüne geçmek için vahyi merkez kabul eder. Bu sebeple her sıra dışı olay “manevî keramet” sayılmaz; her görünmeyen deneyim de doğrudan hakikat olarak kabul edilmez.

Parapsikolojik fenomenler arasında en çok tartışılan konulardan biri sezgisel bilgi ve önceden hissetme durumudur. Bir insanın olacak bir hadiseyi önceden sezmesi ya da hiç tanımadığı bir kişi hakkında derin bir hissiyata sahip olması, modern psikoloji tarafından bilinçaltı ve örüntü tanıma mekanizmalarıyla açıklanmaya çalışılır. Ancak İslam geleneğinde kalbin saflaşmasıyla ortaya çıkan “feraset” kavramı dikkat çekicidir. Nitekim bazı âlimler, insanın manevi arınması nispetinde hakikati daha berrak görebileceğini ifade etmişlerdir. Bununla birlikte İslam, gayb bilgisinin yalnızca Allah’a ait olduğunu açıkça belirtir; bu yüzden insanın her sezgisini mutlak bilgi gibi görmesi sakıncalıdır.

Rüyalar ise İslam metafiziğinin en dikkat çekici alanlarından biridir. Sadık rüyaların hakikatten izler taşıyabileceği, tarih boyunca birçok salih insan tarafından tecrübe edildiği anlatılmıştır. Bunun yanında şeytani ve nefsani rüyaların da bulunduğu belirtilmiş; böylece insanın gördüğü her olağanüstü tecrübeyi kutsallaştırmasının önü kesilmiştir. Bu denge, İslam düşüncesinin metafizik meselelerdeki en ayırt edici yönlerinden biridir: Ne tüm görünmeyeni inkâr eder ne de her bilinmezi sorgusuz kabul eder.

İslam metafiziği ile parapsikolojik ve psişik fenomenlerin kesişim noktası, insanın görünen ile görünmeyen arasında kurduğu ilişkide ortaya çıkar. Ancak İslam, bu ilişkinin merkezine insan merakını değil; hikmeti, ahlakı ve ilahî ölçüyü yerleştirir. Çünkü hakikati aramak kadar, hakikatten sapmamak da önemlidir.