Alper Murat Kirpik

Onism: Hissettiğimiz Ama Adını Bilmediğimiz Duygular

Ferdayihayal

Onism: Dünya Çok Büyükken Senin Küçük Bir Noktada Sıkışıp Kalma Hissin
Hissettiğimiz Ama Adını Bilmediğimiz Duygular Serisi – Onism

Hiç bir haritaya bakarken ya da uçaktan yeryüzüne göz gezdirirken, içinde hafif bir sıkışma hissettin mi? Dünya o kadar geniş, o kadar dolu ki… ama sen yalnızca tek bir yerde, tek bir bedenin içinde ve tek bir yaşam süresine sıkışmışsın. Her yeri göremeyeceğini, her hayatı yaşayamayacağını ve binlerce farklı olasılığın dışarıda akıp gittiğini bilmek içini burkuyor. İşte bu tarifsiz ama tanıdık duygu, onism olarak adlandırılıyor.

Onism Nedir?

Onism, sözlüklerde yer almayan, ama milyonlarca insanın zaman zaman hissettiği, çağdaş bir kelimedir.
Kavram, ilk kez yazar John Koenig tarafından The Dictionary of Obscure Sorrows adlı projesinde ortaya atıldı.

Kelimenin kökeni şu şekildedir:

  • “Omni” (Latince: her şey)
  • “-ism” (durum, hâl)
    Ama ironik bir şekilde, her şeyi kapsayamama hâlini tanımlar.

Tanımı:

“Dünyanın ne kadar büyük olduğunu ve senin ne kadar küçük bir parçası olduğunun farkına vardığın, ve tüm yerleri göremeyecek, tüm yaşamları deneyimleyemeyecek olmanın yarattığı kısıtlılık hissi.”

Modern Dünyada Onism’e Neden Daha Çok Kapılıyoruz?

Artık her yer bir ekran uzaklıkta.
Sosyal medya sayesinde bir anda Nepal’deki bir keşişi, Meksika’daki bir sokak festivalini ya da Japonya’daki sakura ağaçlarını görebiliyoruz.
Ama bu ulaşılabilirlik duygusu, aynı zamanda ulaşamayacaklarımızın ağırlığını da hissettiriyor.

  • 2024 yılı itibariyle Instagram kullanıcılarının %72’si seyahat içeriklerine maruz kalıyor.
  • Ortalama bir insan ömrü boyunca dünyanın yalnızca %0.003’ünü ziyaret ediyor.
    (UNESCO verilerine göre dünya çapında 1157 kültürel miras alanı var, ama çoğu kişi bunların sadece 5-10 tanesini görebiliyor.)

Her fotoğraf, her belgesel, her harita… bir yandan ilham verirken, bir yandan içten içe bir eksiklik ve kısıtlılık hissi bırakıyor.
Onism işte bu modern çelişkinin ürünü.

Onism’in Ruhsal Yansımaları

1. Kıskançlık değil, varoluşsal yetersizlik

Onism, başkalarının hayatını kıskanmaktan farklıdır.
Bu duygu, sadece onların sahip olduklarına değil, senin asla deneyimleyemeyeceğin tüm alternatiflere dair bir hüzündür.

2. Birden fazla hayat yaşama isteği

Psikoloji literatüründe buna “identity diffusion” denir.
Kimi insanlar tek bir kimlik ve yaşam tarzına sıkışıp kalmaktan korkar.
Onism, bu korkunun poetik ifadesidir.

3. Zamanın ve mekânın adaletsizliği

Aynı anda Tokyo’da güneş doğarken, Paris’te gece başlar.
Ama sen yalnızca bir an ve yerde var olabilirsin.
Onism, bu varoluşsal tekillikle yüzleşmenin ağırlığıdır.

Onism Nasıl Hissedilir?

  • Google Earth’te dolaşırken bir anda kalbinin burkulması
  • Yolda yürürken trenin camından başka şehirlere bakıp iç geçirme
  • Bir yabancının yaşamına sadece 15 saniyelik bir Reels aracılığıyla tanıklık edip “Ben bu hayatı hiç bilemeyeceğim” diye düşünmek
  • Film izlerken “Keşke orada doğsaydım” hissi
  • Seyahat etmekten çok haritalara bakarken üzülmek

Onism’e Nasıl Yanıt Verilir?

✔ Derinleşmek

Birden çok hayat yaşamak mümkün değil. Ama kendi hayatını derinleştirerek bu duyguya anlamlı bir yanıt verebilirsin.
Derinlemesine bağlar kur, bulunduğun yeri keşfet, kendi iç yolculuğuna çık.

✔ Yaratıcılık

Roman yazmak, müzik üretmek ya da fotoğraf çekmek gibi yaratıcı eylemler, farklı hayatları sembolik olarak deneyimlemene yardımcı olur.
Kendin yaşamıyor olsan bile, hayal ederek birçok ruh halini tecrübe edebilirsin.

✔ Küçüğün Kıymeti

Bir köyde yaşamak, bir ağacı gözlemlemek, bir çocuğun büyümesine tanıklık etmek…
Dünyayı keşfetmenin tek yolu kilometreler katetmek değildir.

✔ Kabul ve Minnet

Onism, yalnızca bir boşluk değil, aynı zamanda bir farkındalık duygusudur.
Yaşamının eşsizliği ve kısıtlılığı, onu daha değerli kılar.

Onism’in Edebiyattaki ve Sanattaki İzleri

Onism kavramı, birçok edebi ve sinematik eserde sezgisel olarak işlenmiştir:

  • Into the Wild – özgürlük ararken bile yalnız kalmanın hikâyesi
  • The Secret Life of Walter Mitty – hayallerle gerçekler arasında gidip gelen bir yolculuk
  • The Little Prince – bir çocuğun gezegenler arası keşfi, ama her yerde bir eksiklik hissi
  • Murakami’nin romanları – karakterler iç dünyalarında farklı yaşamları ararlar

Bu eserler, insanın tek bir yaşamın içinde hapsolmuş olmasının verdiği çelişkili duyguları irdeler.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Onism bir psikolojik rahatsızlık mıdır?
Hayır. Onism bir duygu halidir, hastalık değil. Herkes zaman zaman hissedebilir.
Uzun süreli ve yoğun yaşanıyorsa bir uzmandan destek almak faydalı olabilir.

Bu duyguyla baş etmek için ne yapılabilir?
Farkındalık geliştirmek, sanatsal üretim yapmak, bulunduğun yerle daha derin bağlar kurmak etkili yöntemlerdir.

Neden gençler bu duyguyu daha sık hisseder?
Çünkü gençlik dönemi, kimlik arayışının, hayal kurmanın ve olasılıkların zirveye çıktığı dönemdir.
Ayrıca dijital dünyaya en çok maruz kalan grup gençlerdir.

Onism hangi duygularla benzerlik taşır?
Melankoli, varoluşsal boşluk, yetersizlik hissi, içsel sıkışma duyguları onism ile yakından ilişkilidir.

Onism: Sadece Bir Kayıp Değil, Bir Farkındalık

Onism belki önce insanı burkar.
Ama ardından şunu öğretir:

“Senin yaşamın da başkalarının ulaşamadığı bir evrendir.”

Her seçimin, her deneyimin, bir başka ihtimali dışladığını kabul etmek…
Ama yine de kendi küçük evreninde büyük anlamlar yaratmak, işte asıl yolculuk bu.

Kaynakça

Comments

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Ötekiler