Râbia el-Adeviyye Kimdir?

Erken dönem İslâm tasavvufunun gelişim çizgisinde Râbia el-Adeviyye (ö. 185/801), yalnızca kadın mistikler arasında değil, bütünüyle tasavvufî düşüncenin teşekkül sürecinde radikal bir kırılma noktasını temsil etmektedir¹. Erken Basra zühd ekolünün hâkim unsuru olan “korku” (khawf) ve “günah kaygısı” (hüzün) odaklı dindarlık biçimini, karşılıksız ve ivazsız “ilâhî aşk” (al-mahabba) prensibiyle yeniden inşa eden Râbia, ibadetin motivasyonunu cezalandırılma korkusu veya mükafat arzusu olmaktan çıkarıp Tanrı’yı sırf Kendi Zâtı için sevmeye dayandırmıştır¹. Klasik metinlerden modern dekonstrüktif akademik araştırmalara kadar Râbia el-Adeviyye; tarihsel bir şahsiyet, menkıbevî bir veli, teolojik bir devrimci ve toplumsal cinsiyet sınırlarını aşan manevi bir otorite olarak ele alınmıştır¹.

1. Biyografik Gerçeklik, Onomastik Ayrıştırma ve Tarihsel Anakronizmler

Râbia el-Adeviyye’nin tarihsel şahsiyetine dair veriler, erken dönem tabakat kitapları ile müteahhir dönem hasiyografik kaynaklar arasında önemli metodolojik farklar sergiler⁶. Doğumu kesin olarak belgelenememekle birlikte, hicrî 95 (m. 714) veya 99 (m. 718) yıllarında Basra’da dünyaya geldiği kabul edilmektedir². Yoksul bir ailenin dördüncü kızı olarak doğduğu için kendisine Arapçada “dördüncü” anlamına gelen “Râbia” ismi verilmiştir³. Kays b. Adî kabilesinin azatlı kölesi olması sebebiyle “el-Adeviyye” veya “el-Kaysiyye” nisbeleriyle, iffeti ve cömertliği dolayısıyla da “Ümmü’l-Hayr” künyesiyle anılmıştır³.

Aynı İsmi Taşıyan Üç Kadın Sûfînin Ayrıştırılması

Tarihsel kaynaklardaki en temel biyografik karmaşa, aynı dönemde yaşamış ve benzer zühd yaşantılarına sahip üç ayrı Râbia’nın mevcudiyetinden kaynaklanmaktadır³. Ebû ‘Abdiddirrahmân es-Sülemî Ẕikrü’n-nisveti’l-müteʿabbidâti’ṣ-ṣûfiyyât adlı eserinde ve İbn Abî Tâhir Tayfur gibi erken dönem müellifleri bu onomastik karışıklığa dikkat çekmişlerdir¹.

Mistik Şahsiyet	Coğrafya ve Vefat Tarihi	Medeni Durumu / Belirgin Niteliği	Kaynaklardaki Karışıklık Nedeni
Râbia el-Adeviyye[cite: 3]	Basra, ö. 185/801²	Mücerret (bekâr); ilâhî aşk doktrininin kurucusu¹.	Ana biyografik figürdür; diğer isimlerin menkıbeleri bu figürde toplanmıştır³.
Râbia el-Ezdiyye[cite: 3]	Basra, ö. 177/793³	Sûfî Abdülvâhid b. Zeyd’in eşi³.	Çağdaşı ve hemşehrisi olması sebebiyle evlilik hikâyeleri aktarılmıştır³.
Râbia bint İsmâil[cite: 3]	Şam, ö. 228/844³	Zâhid Ahmed b. Ebü’l-Havârî’nin eşi³.	Şam geleneğindeki evlilik içi asetik pratiklerin Basralı Râbia’ya atfedilmesi³.

Bu üç ayrı şahsiyetin hayat hikâyelerinin zamanla kaynaşması, Şamlı Râbia’nın evlilik hayatındaki çileci pratiklerin veya Râbia el-Ezdiyye’nin durumunun Râbia el-Adeviyye’ye aktarılmasına ve kaynaklarda çelişkili bilgilerin doğmasına yol açmıştır³.

Hasan-ı Basrî Karşılaşmasının Tarihsel İmkânsızlığı

Akademik tarihçilik açısından bir diğer kritik husus, Râbia ile Basra zühd okulunun pirlerinden Hasan-ı Basrî (ö. 110/728) arasında geçtiği rivayet edilen diyalogların anakronik niteliğidir³. Hasan-ı Basrî, Râbia’nın vefatından yaklaşık yetmiş yıl önce vefat etmiştir³. Tabakat yazarlarının ve hiyografların bu iki figürü sık sık münazara ederken resmetmesi, tarihsel bir gerçeklikten ziyade, erken dönem İslâm düşüncesinde “korku odaklı zühd” (Hasan-ı Basrî) ile “sevgi odaklı zühd” (Râbia el-Adeviyye) arasındaki teolojik makam farkını sembolik olarak anlatma amacına hizmet etmektedir³.

2. Teolojik Paradigma Değişimi: Korku Zühdünden İvazsız İlâhî Aşk Doktrinine

Râbia el-Adeviyye’den önceki Basra tasavvuf anlayışı, büyük ölçüde Hasan-ı Basrî çizgisinde şekillenen, ölüm bilinci, kıyamet dehşeti, cehennem korkusu (khawf) ve dünyadan duyulan derin hüzün (hüzün) üzerine kuruluydu⁴. Bu yaklaşımda zühd, ahiret azabından kaçınmanın ve cennet mükafatına ulaşmanın bir aracı olarak görülmekteydi¹. Râbia el-Adeviyye ise bu tüccarane ibadet anlayışını kökten reddederek tasavvuf tarihinin en büyük zihniyet dönüşümlerinden birini gerçekleştirmiştir¹.

Cennet ve Cehennem Perdesinin Kaldırılması

Erken ascetik gelenekte kalbin ilâhî vuslata ermesi dört kademeli bir yolculuk olarak kurgulanmaktaydı: dünyadan tecrid (zuhd), Tanrı korkusu (khawf), cennet arzusu (al-shawq ila al-janna) ve nihai mertebe olan Tanrı sevgisi (al-mahabba li-Llah)¹¹. Râbia, ilk üç aşamayı nihai hedef olmaktan çıkarıp doğrudan mahabba mertebesini merkeze koymuştur¹.

Ona göre cennet arzusu ve cehennem korkusu, kul ile Yaratıcı arasına giren ve sevgide ihlâsı sakatlayan birer perdedir (hicab)⁵. Bir elinde bir kova su, diğer elinde bir meşale ile Basra sokaklarında koşarken görüldüğünde, ne yaptığı sorulunca verdiği yanıt bu teolojinin en somut ifadesidir: Cenneti yakmak ve cehennemi söndürmek istemektedir; böylece insanlar Tanrı’ya mükafat beklentisi veya cezalandırılma korkusuyla değil, sırf Kendi Zâtı için ibadet edeceklerdir⁵. Bu radikal tutum, ibadette ihlâs kavramını en üst teolojik seviyeye taşımış, kul-Tanrı ilişkisini hukuki bir akit olmaktan çıkarıp varoluşsal bir aşk ilişkisine dönüştürmüştür¹.

Dünyevi Nikâhın Reddi ve Rûhânî Bütünleşme

Râbia’nın evlenmeyi reddetmesi, sıradan bir münzevilik veya bedensel perhiz değil, teolojik bir zorunluluktur³. Basra Valisi Muhammed b. Süleyman el-Hâşimî’nin büyük servet vaat eden evlilik teklifini dünyayı arzulamanın keder, onu terk etmenin ise huzur getireceğini belirterek reddetmiştir³. Çağdaşı sûfî Abdülvâhid b. Zeyd’in teklifine ise kendi varlığının Hak’ta fani olduğunu, kendisinde dünyevi bir arzu bulunmadığını belirterek karşılık vermiştir³. Râbia’ya göre kalpte iki sevgilinin bulunması imkânsızdır; dünyevi nikâh kişiyi Hak’tan alıkoyan bir meşgaledir ve bu sebeple o, Hak ile dâimî beraberliği ifade eden rûhânî nikâh anlayışını benimsemiştir³.

**Tevekkül (Tawakkul) ve Fena (Fanâ) Mekanizması**

Râbia el-Adeviyye’nin ilâhî aşk anlayışı, mutlak bir güven (tevekkül) ve benliğin yok olması (fena) deneyimiyle bütünleşmiştir¹. Hacca giderken çölde yükünü taşıyan eşeğinin telef olması üzerine kervandakilerin yardım talebini, Allah’ın yarattıklarına değil doğrudan O’na güvendiğini söyleyerek reddetmesi bu tevekkülün göstergesidir³. Mekke yolunda Kâbe’nin kendisini karşılamaya geldiği yönündeki menkıbevi aktarımlar karşısında “Bana ev değil, evin Sahibi gerek” diyerek karşılık vermesi, sembolik ve kutsal mekânların dahi ilâhî Zât’ın önüne geçemeyeceğini ortaya koymuştur³.

Müteahhir Tasavvuf Düşüncesine Etkileri

Râbia’nın kurduğu bu aşk teolojisi, kendisinden sonraki İslâm düşünce geleneklerinde derin yankılar uyandırmıştır¹. Ebû Tâlib el-Mekkî’nin Kūtü’l-ḳulûb adlı eserinde ve İmâm-ı Gazâlî’nin İḥyâʾü ʿulûmi’d-dîn’inde “Muhabbet, Şevk ve Rıza” bölümlerinin ana fikri Râbia’nın ilkeleriyle şekillenmiştir⁵. Hallâc-ı Mansûr’un aşkın derecelerini mahabba (sevgi), shawq (özlem) ve walah (kendinden geçme) olarak sınıflandırması Râbia’nın tecrübi birikimine dayanır³. Aynı şekilde Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin Mesnevî’deki aşk anlatıları ve İbnü’l-Arabî’nin Vahdet-i Vücûd metafiziğindeki ilâhî tecellî kuramları, Râbia’nın ivazsız aşk doktrinini teolojik bir zorunluluk olarak devralmıştır⁵.

3. Hasiyografik Gelenek, Metinsel Kurgu ve Retorik Temsiller

Râbia el-Adeviyye’nin tarihsel ve edebî portresi, yüzyıllar boyunca farklı coğrafyalarda yazarlar ve hiyografik gelenekler tarafından aşamalı biçimde şekillendirilmiştir⁶. Erken dönem Arapça tanıklıklardan geç dönem Farsça tezkirelere kadar Râbia imgesi dönemin dini ve toplumsal ihtiyaçlarına göre yeniden kurgulanmıştır⁶.

Erken Dönem Metinleri: Câhiz ve es-Sülemî

Râbia’dan bahseden en erken tarihsel metin, çağdaşı olan büyük edip Câhiz’in (ö. 255/869) el-Beyân ve’t-tebyîn adlı eseridir³. Câhiz, Râbia’yı Basra’nın üç büyük kadın zâhidinden biri (diğerleri Muâze el-Adeviyye ve sahâbeden Ebü’d-Derdâ’nın küçük eşi Ümmü’d-Derdâ) olarak anar ve onun kelamındaki hikmete vurgu yapar³.

Arapça sûfî tabakat geleneğinde kadın maneviyatını müstakil bir eserde toplayan ilk müellif Ebû ‘Abdiddirrahmân es-Sülemî’dir (ö. 412/1021)³. Ẕikrü’n-nisveti’l-müteʿabbidâti’ṣ-ṣûfiyyât adlı eserinde 84 kadın sûfîye yer veren Sülemî, Râbia el-Adeviyye’yi tüm bu isimlerin başına yerleştirmiştir³. Sülemî, Râbia’yı sadece ibadet eden bir zâhide olarak değil, erkek sûfî üstatlarına rehberlik eden, teolojik kavramları vazeden ve öğrencilerini eğiten bir “üstât” (ustādh) olarak tanımlayarak ona kurumsal bir otorite kazandırmıştır⁵.

Fars Hasiyografisi ve Attâr’ın Tasviri

Râbia el-Adeviyye hakkındaki en ayrıntılı ve dramatik menkıbevi anlatı, Ferîdüddin Attâr’ın (ö. 618/1221) Tezkiretü’l-Evliyâ adlı Farsça eserinde yer alır³. Attâr, eserin erkek velilerle dolu yapısında Râbia’ya hususi ve öncelikli bir yer ayırmıştır⁵. Attâr’ın metninde Râbia; çocuk yaşta yetim kalan, kıtlık sebebiyle altı akçeye köle olarak satılan, gündüzleri ağır işlerde çalışıp geceleri ibadet eden bir figürdür³. Efendisinin, gece ibadeti sırasında Râbia’nın başı üzerinde asılı duran ve odayı aydınlatan bir nur kandili (sekine) görmesi üzerine korkarak onu azat ettiği aktarılır³. Attâr, Râbia’yı mistik deneyimin en üst mertebesine yerleştirerek onu efsanevi bir sîmaya dönüştürmüştür³.

**“Meryem’in Vekili” (Nâib-i Meryem) Tropu**

Klasik İslâm hiyografisinde Râbia el-Adeviyye, Kur’an’da iffeti ve kemaliyle övülen Hz. Meryem’in manevi varisi ve tasavvuf dünyasındaki temsilcisi (Nâib-i Meryem veya ikinci Meryem) olarak konumlandırılmıştır¹². Hz. Meryem’in ilâhî kelamı rahminde taşıması gibi, Râbia’nın da kalbinde ilâhî ışığı ve aşkı taşıdığı kabul edilmiştir¹².

Râbia’nın bekâreti, dünyadan tecridi ve erkek dini otoritelerine manevi dersler vermesi Hz. Meryem’in Zekeriya Peygamber ile olan kurumsal etkileşimine benzetilmiştir¹². Süfyân es-Sevrî gibi devrin büyük muhaddis ve fakihlerinin Râbia’nın meclisine gelerek onun manevi derinliğinden istifade etmeleri, hiyograflar tarafından Meryemî bir otoritenin tezahürü olarak yorumlanmıştır¹².

4. Modern Akademik Historiyografya ve Dekonstrüktif Okumalar

Modern dönemde Râbia el-Adeviyye üzerindeki akademik çalışmalar, Oryantalist dönemin karşılaştırmalı mistisizm yaklaşımlarından, 21. yüzyılın dekonstrüktif ve toplumsal cinsiyet odaklı metodolojilerine doğru büyük bir paradigma değişimi geçirmiştir¹.

Margaret Smith ve Klasik Oryantalist Yaklaşım

Batı akademisinde Râbia el-Adeviyye alanındaki kırılma noktası, Margaret Smith’in 1928 yılında yayımlanan Rabia the Mystic and Her Fellow Saints in Islam başlıklı monografisidir¹. Smith, Râbia’yı İslâm tasavvufunda ilâhî aşk doktrininin ilk ve en önemli kurucusu olarak tanımlamıştır¹. Ancak Smith’in çalışması, dönemin Oryantalist paradigmasına uygun şekilde, İslâm tasavvufundaki bekâret, çile ve ilâhî aşk kavramlarını Hristiyan mistisizminin (örneğin Norwichli Julian veya Avilalı Teresa) dolaysız bir etkisi olarak okuma eğilimindeydi⁸. Buna karşın eser, Arapça ve Farsça birincil kaynakları sistematik şekilde bir araya getiren ilk kapsamlı Batı araştırması olması bakımından değerini korumaktadır¹.

Rkia Cornell ve Dekonstrüktif Analiz: Anlatıdan Mite

Rkia Cornell’in 2019 yılında yayımlanan Rabi’a from Narrative to Myth: The Many Faces of Islam’s Most Famous Woman Saint başlıklı çalışması, Râbia araştırmalarında metodolojik bir dönüşüm yaratmıştır⁵. Cornell, tarihsel Râbia’ya dair biyografik verilerin aşırı derecede kıt ve büyük ölçüde kurgusal (“largely, if not entirely, fictional”) olduğunu vurgulayarak, araştırmacıların dikkatini Râbia’nın tarihsel hayatından ziyade, onu yazan erkek kronikçilerin zihniyet dünyasına yöneltmiştir⁷. Cornell, tarihsel metinlerde inşa edilen dört temel Râbia kimlik tropu (tropes of identity) tespit etmiştir⁶:

Zâhide Râbia (Rabi’a the Ascetic): Nefs terbiyesi, dünya tecridi ve açlıkla öne çıkan ilk Basra zühd figürü⁶.
Âşıka Râbia (Rabi’a the Lover): İbadetini ilâhî aşk ve arzudan ibaret kılan mistik figür¹.
Öğretici/Otorite Râbia (Rabi’a as Teacher/Authority): Dönemin erkek âlimlerini teolojik usulsüzlükleri ve dünyevileşmeleri sebebiyle eleştiren ve irşad eden üst-akıl¹.
Cinsiyetsiz/İdeal İnsan Râbia (Rabi’a as the Ideal Human): Cinsiyet sınırlamalarını aşarak manevi mertebede “erkekleşmiş” veya cinsiyetsizleşmiş insan-ı kâmil modeli¹.

Annemarie Schimmel ve Cinsiyet Teorisi

Ünlü İslâmiyatçı Annemarie Schimmel Mystical Dimensions of Islam ve Meine Seele ist eine Frau adlı eserlerinde Râbia’nın tasavvuf tarihindeki konumunu toplumsal cinsiyet açısından analiz etmiştir¹². Schimmel, Hint-Pers tasavvuf geleneklerindeki “Aslan ormandan çıktığında erkeği dişisi sorulmaz” (Nizâmeddin Evliyâ) ilkesine atıfla, tasavvufi makamlarda cinsiyetin belirleyici olmadığını, Râbia’nın manevi otoritesinin erkek sûfîlerce kabul edilmesinin bu teolojik ilkeye dayandığını vurgular¹.

5. Karşılaştırmalı Akademik ve Tarihsel Kaynaklar Matrisi

Râbia el-Adeviyye hakkında tarihsel süreçte üretilmiş birincil ve ikincil kaynaklar, yazarlarının metodolojik yaklaşımları ve inşa ettikleri Râbia portreleri bakımından aşağıdaki tabloda karşılaştırılmıştır:

Yazar / Araştırmacı	Temel Eser / Metin	Tarihsel ve Metodolojik Yaklaşım	Râbia Temsili ve Temel İddia
Câhiz (ö. 255/869)³	el-Beyân ve’t-tebyîn[cite: 3]	Erken dönem edebî tanıklık; Basra zühd hareketinin doğrudan gözlemi³.	Basra’nın öne çıkan üç zâhidesinden biri; hikmetli sözler söyleyen ibadet ehli³.
es-Sülemî (ö. 412/1021)³	Ẕikrü’n-nisveti’l-müteʿabbidâti’ṣ-ṣûfiyyât[cite: 3, 5]	Biyografik sözlük; kadın sûfîlerin kurumsal kaydı ve meşrulaştırılması⁵.	Kadın mistiklerin zirvesi; erkek sûfîlerin üstadı (ustādh); teolojik otorite⁵.
Ferîdüddin Attâr (ö. 618/1221)³	Tezkiretü’l-Evliyâ[cite: 3, 8]	Hasiyografik kurgu; irşad edici ve efsaneleştirici Farsça tezkire geleneği³.	Keramet sahibi veli; ikinci Meryem; kölelikten ilâhî aşka ulaşan mistik kahraman³.
Margaret Smith (1928)¹	Rabia the Mystic and Her Fellow Saints in Islam[cite: 1, 2]	Erken dönem Oryantalizm; metin tenkidi ve karşılaştırmalı mistisizm¹.	İslâmî ilâhî aşk doktrininin kurucusu; Hristiyan mistikleriyle paralel Ivazsız âşık¹.
Annemarie Schimmel (1975/1995)¹²	Mystical Dimensions of Islam / Meine Seele ist eine Frau[cite: 12, 18]	Fenomenolojik yaklaşım, tasavvuf estetiği ve kadın ruhsallığı¹².	Cinsiyet kalıplarını aşan “ideal insan”; Hz. Meryem’in tasavvufi dünyadaki varisi¹.
Rkia Cornell (2019)⁵	Rabi’a from Narrative to Myth[cite: 5, 6]	Dekonstrüksiyon, metinlerarasılık ve retorik kimlik tropu analizi⁶.	Tarihsel anlatıdan erkek kronikçilerce kurgulanmış çok yüzlü (many faces) simge⁶.

6. Çağdaş Kültürel Miras, Sinematografi ve Sosyo-Politik Sembolizm

Râbia el-Adeviyye’nin inşa ettiği ilâhî aşk simgeciliği ve hayat hikâyesi, 20. ve 21. yüzyıllarda kitle iletişim araçları, sinema ve siyasal retorik aracılığıyla yeniden üretilmiştir¹⁷.

Sinematografik Temsil: 1963 Mısır Yapımı Sinema Filmi

Râbia el-Adeviyye imgesinin modern dünyada yaygınlaşmasındaki en önemli yapımlardan biri, 1963 yılı Mısır yapımı Râbi’a el-Adeviyye (Rabaa El-Adaweya) adlı sinema filmidir¹⁸. Yönetmenliğini Niyazi Mustafa’nın üstlendiği, başrolünde Nebile Ubeyd’in (Nabila Ebeid) oynadığı ve kadrosunda Ferid Şevki’nin (Farid Shawqi) yer aldığı bu yapıt, Agfacolor teknolojisiyle renkli olarak çekilmiş romantik-biyografik bir eserdir¹⁸.

Filmin müzikal icraları ve Râbia’nın ilâhîlerini içeren şarkılar Mısır müziğinin efsanevi ismi Ümmü Gülsüm (Umm Kulthum) tarafından seslendirilmiştir¹⁸. Filmde Râbia’nın gençliğindeki cefa dolu kölelik yılları, manevi dönüşümü ve aşk teolojisi romantize edilmiş bir dille beyaz perdeye aktarılmıştır¹⁸. Şarkıların Ümmü Gülsüm’ün vokaliyle birleşmesi, Râbia imgesinin tüm Ortadoğu ve İslâm coğrafyasında ortak bir kültürel hafızaya dönüşmesini sağlamıştır¹⁸.

Sosyo-Politik ve Mekânsal Sembolizm

Râbia el-Adeviyye’nin ismi, Mısır’ın başkenti Kahire’de bulunan ve kendi adına inşa edilmiş olan Râbiatü’l-Adeviyye Camii ve Meydanı ile çağdaş siyasette simgeleşmiştir¹⁸. 2013 yılında Mısır’da gerçekleşen askeri müdahale sonrasında, bu meydan geniş katılımlı protestoların ve ardından yaşanan ölümlerin merkezi olmuştur¹⁸. Meydanın isminden ve Râbia’nın kelime anlamı olan “dördüncü” vurgusundan hareketle ortaya çıkan el sembolü (“Râbia işareti”), küresel düzeyde bir adalet, direniş ve hürriyet sembolüne dönüşmüştür¹⁸. Böylece Râbia ismi, 8. yüzyıl Basra’sındaki mistik kökenlerinden sıyrılarak 21. yüzyılın küresel politik retoriğinde de bir karşılık bulmuştur¹⁸.

Râbia el-Adeviyye, İslâm düşünce tarihinde münzevi bir zâhide olmanın ötesinde, dindarlık tanımını korku ve menfaat kıskacından kurtarıp karşılıksız aşk ve samimiyet temeline oturtan teolojik bir devrimcidir¹. Biyografik ayrıntıları tarihsel süreçte menkıbeler, edebi kurgular ve farklı hiyografik ihtiyaçlar doğrultusunda yeniden inşa edilmiş olsa da onun teolojik mirası, tasavvufi düşüncenin ana omurgasını şekillendirmiştir¹.

Câhiz ve Sülemî’nin tarihsel notlarından Attâr’ın efsaneleştiren kalemine; Margaret Smith’in Oryantalist karşılaştırmalarından Rkia Cornell’in dekonstrüktif metin analizlerine kadar Râbia el-Adeviyye, hem İslâm tasavvufunun kurucu unsuru hem de kadın ruhsallığının cinsiyet sınırlarını aşan en evrensel sembolü olmaya devam etmektedir¹.

Alıntılanan çalışmalar

(PDF) RABIA AL-ADAWIYYA AS THE IDEAL WO/HUMAN OF SUFISM – Academia.edu, https://www.academia.edu/94113987/RABIA_AL_ADAWIYYA_AS_THE_IDEAL_WO_HUMAN_OF_SUFISM
DAUGHTERS OF THE DIVINE: EXPLORING THE HIDDEN LIVES OF KASHMIRI SUFI WOMEN, https://tpmap.org/submission/index.php/tpm/article/download/3883/2895/8409
RÂBİA el-ADEVİYYE – TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/rabia-el-adeviyye
TASAVVUF – TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/tasavvuf
The Women Sufis: How Female Mystics Built Independent Spiritual Authority Outside the Structures of Islamic Law | by History Of Muslims – Medium, https://medium.com/islamic-reunion-of-thoughts-irot/the-women-sufis-how-female-mystics-built-independent-spiritual-authority-outside-the-structures-of-0bbacf7b7787
Rabi’a al-‘Adawiyya – ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/400364560_Rabi’a_al-‘Adawiyya
Full article: ‘Genderless souls?: Sufi women in sociopolitical contexts’, https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14755610.2024.2426343
1 Encompassment in Love: Rabi’a of Basra in Dialogue with Julian of Norwich Ayoush Lazikani University of Oxford Abstract, https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:4431e971-1cea-4b85-9b10-15556d6d913a/files/rzp38wc92p
Hüzün – Kritik Bakış, https://kritikbakis.com/huzun/
The opinions, findings, interpretations, and conclusions expressed in this book are entirely those of the authors and do not ref – AUB, https://www.aub.edu.lb/aubpress/PDF%20Embed%20Files/Mysticism%20and%20Ethics%20in%20Islam/04%20Editors%27%20Introduction.pdf
MEDIAEVAL SOPHIA 24 (gennaio-dicembre 2022), https://www.mediaevalsophia.net/_fascicoli/24/09%20-%20Focus%20Jones.pdf
The Deputy of Maryam – The Mystic Rābi’a al-‘Adawiyya in Light of the Qur’anic Mary, https://themaydan.com/2023/08/the-deputy-of-maryam-the-mystic-rabia-al-adawiyya-in-light-of-the-quranic-mary/
Abdülvâhid b. Zeyd hakkında bilgi verir misiniz? – Sorularla İslamiyet, https://sorularlaislamiyet.com/abdulvahid-b-zeyd-hakkinda-bilgi-verir-misiniz
Emotion in Christian and Islamic Contemplative Texts, 1100–1250: Cry of the Turtledove 9783030599232, 9783030599249 – DOKUMEN.PUB, https://dokumen.pub/emotion-in-christian-and-islamic-contemplative-texts-11001250-cry-of-the-turtledove-9783030599232-9783030599249.html
Sufi Women and Mystics: Models of Sanctity, Erudition, and Political Leadership 1, https://dokumen.pub/sufi-women-and-mystics-models-of-sanctity-erudition-and-political-leadership-1-m-1790160.html
RÂBİA el-ADEVİYYE – İlişkili Maddeler – TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/rabia-el-adeviyye/iliskili-maddeler
Güz / Autumn 2022 – Arkhe Logos, https://www.arkhelogos.com/files/journals/14/63afbea855421.pdf
Rābiʿa al-ʿAdawiyya al-Qaysiyya – Wikipedia, https://de.wikipedia.org/wiki/R%C4%81bi%CA%BFa_al-%CA%BFAdawiyya_al-Qaysiyya