Hızır Aleyhisselam: İslami, Mistik ve Folklorik Geleneklerde Çok Katmanlı Bir Figür Analizi

Hızır Aleyhisselam, İslam düşüncesi, tasavvufi irfan ve Türk halk inançlarının kesişim noktasında yer alan, çok boyutlu ve tartışmalı bir figürdür. İslami kaynaklarda, Kur’an’da adı açıkça anılmamasına rağmen, Kehf Suresi’nde Hz. Musa ile yaşadığı kıssanın merkezindeki “salih kul” olduğu tefsir ve hadis kaynaklarında yaygın kabul görmüştür. Bu durum, onu hem peygamberlik ve velilik arasındaki tartışmanın, hem de zahiri ve batıni bilginin mahiyetinin somut bir örneği haline getirmiştir. Öte yandan, tasavvuf geleneği onu, ilm-i ledün denilen ilahi sırların ve hikmetlerin daimi taşıyıcısı, ricâlü’l-gayb denilen manevi hiyerarşinin önde gelen bir mensubu ve evliyalara rehberlik eden bir mürşid olarak yüceltmiştir. Aynı zamanda, Türk halk kültürü ve mitolojisinde köklü bir geçmişe sahip olan Hızır figürü, zor anlarda yardıma koşan, bereket ve bolluk getiren bir kurtarıcı arketipine dönüşmüştür.

Bu yazı, Hızır figürünü tek bir perspektiften ele almak yerine, onu üç ana eksen üzerinde derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır: onun kanonik İslam’daki yeri, tasavvuf ve mistisizmdeki sembolik anlamı ve Türk halk kültüründeki köklü folklorik karşılığı. Bu çok katmanlı analiz, figürün farklı geleneklerde nasıl farklı işlevler edindiğini ve zamana meydan okuyarak nasıl evrensel bir arketipe dönüştüğünü ortaya koyacaktır.

Bölüm I: Kanonik İslami Kaynaklarda Hızır Aleyhisselam

1.1. Kur’an’daki Kıssa: Kehf Suresi (18:60-82)

Hızır Aleyhisselam’a dair en temel bilgiler, Kur’an-ı Kerim’in 18. suresi olan Kehf Suresi’nde yer alan Hz. Musa ile olan kıssadan gelmektedir.¹ Bu kıssa, surenin 60. ve 82. ayetleri arasında, yani toplamda 23 ayet boyunca detaylı bir şekilde anlatılır.¹ Rivayete göre, Hz. Musa’nın “Senden daha bilgili birini biliyor musun?” sorusuna “hayır” cevabını vermesi üzerine, Allah Teala kendisine “Senden daha bilgili Hızır kulumuz var” buyurarak onu Hızır’ın yanına yönlendirmiştir.² Bu yönlendirme, Hz. Musa’nın bilgi arayışının ve onun ilminin mutlak olmadığı gerçeğinin altını çizmektedir. Hz. Musa, genç yardımcısıyla birlikte

Mecmau’l-Bahreyn olarak anılan, iki denizin birleştiği yere doğru yola çıkar ve orada kendisine “katımızdan bir rahmet verdiğimiz ve ilm-i ledün öğrettiğimiz bir kul” olarak tanımlanan Hızır ile karşılaşır.¹

Bu yolculuk sırasında Hızır, Hz. Musa’nın zahir ilmiyle akıl erdiremediği ve şeriat hükümlerine aykırı gibi görünen üç eylem gerçekleştirir ¹:

Gemiye zarar verme: Hızır, içinde bulundukları gemiyi deler. Hz. Musa buna sert bir şekilde itiraz eder, Hızır ise bunu ileride gemilere el koyan zalim bir kraldan geminin yoksul sahiplerini korumak için yaptığını açıklar.¹
Çocuğu öldürme: Bir çocukla karşılaştıklarında Hızır onu öldürür. Hz. Musa bu masum canın neden öldürüldüğünü sorar. Hızır, çocuğun ileride anne-babasını isyan ve küfre sevk edeceğinden korktuğu için Allah’ın emriyle bu eylemi gerçekleştirdiğini belirtir.¹
Yıkılmaya yüz tutmuş duvarı onarma: Hızır, ücretsiz olarak bir duvarı onarır. Bu olaya da şaşıran Hz. Musa, Hızır’ın duvarın altında iki yetim çocuğa ait bir hazine olduğunu ve onu korumak için duvarı sağlamlaştırdığını açıklamasını alır.⁶

Bu kıssa, sadece bir olay anlatısı değil, aynı zamanda derin bir pedagojik ders niteliğindedir. Hz. Musa gibi Ülü’l-azm (büyük azim sahibi) bir peygamberin, zahiren alt seviyede bir kişiden (bir “kul”) ders alması, en büyük bilginin bile sınırlı olduğunu ve mutlak ilmin yalnızca Allah’a ait olduğunu vurgulamaktadır.¹ İnsanın ilmi ne kadar engin olursa olsun, her zaman ondan daha üstün bir bilginin bulunabileceği, dolayısıyla kibre kapılmamak gerektiği öğretilmektedir. Hızır’ın eylemlerine yapılan itirazlar, aslında Hz. Musa’nın zahir ilminin sınırlarına ulaştığının ve batıni ilme vakıf olmadığının bir göstergesidir. Kıssanın tamamı, akıl ve duyularla elde edilen

kesbî (çalışarak kazanılan) bilginin, kalpten gelen vehbî (Allah vergisi) bilginin tamamını kavrayamayacağını anlatır.

1.2. Hızır’ın Hüviyeti: Peygamber mi, Veli mi?

Hızır Aleyhisselam’ın kim olduğu, peygamber mi yoksa veli mi olduğu sorusu, İslam ilimlerinde asırlardır süren en büyük tartışmalardan biridir.⁸ Bu tartışma, fıkıh, hadis ve kelam ekolleri ile tasavvuf ve irfan ekolleri arasındaki temel bir ayrımı yansıtmaktadır.

Peygamberlik Görüşü: Şenkîtî gibi bazı müfessirler ve birçok ilim adamı, Hızır’ın bir peygamber olduğunu savunur.⁹ Bu görüşün temel gerekçesi, onun bir canı öldürmesi gibi şeriatın açık hükümlerine aykırı görünen bir eylemi, ancak vahiy yoluyla alacağı özel bir emirle gerçekleştirebileceğidir.¹⁰ İslam hukukunda, peygamberlerin masum olduğu, ilahi emirlerle hareket ettiği ve dolayısıyla eylemlerinin sorgulanamayacağı kabul edilir. Bu ekole göre, ilham ile hareket eden bir veli, böyle bir eylem yapamaz çünkü ilham hataya açıktır.¹⁰ Hızır’ın peygamber olduğunu kabul etmek, onun eylemlerini Hz. Musa’nın şeriatının üstünde, özel bir vahye dayanan, dolayısıyla meşru bir eylem olarak konumlandırır. Bu yaklaşım, kanonik dini yapının sağlamlığını ve vahiy müessesesinin merkeziliğini koruma amacı taşır.¹⁰
Velilik Görüşü: Tasavvuf ehlinin büyük çoğunluğu ise Hızır’ın büyük bir veli olduğunu savunur. Onlara göre, Hızır’a verilen bilgi ilahi bir ilhamdır, peygamberlere has olan vahiy değildir.⁷ Bu görüşü savunanlar, velinin peygamberden üstün olamayacağını, ancak Hızır’a özel bir misyon verildiğini öne sürer. Bu görüş, ilahi bilginin sadece vahiy yoluyla değil, aynı zamanda sezgisel ve ilhamî yollarla da alınabileceği fikrini destekler.¹²

Bu tartışma, dinin nasıl yaşanması gerektiği konusunda da derin bir ayrım yaratmaktadır. Legalist yaklaşım, herkesin şeriata uyması gerektiğini savunurken, mistik yaklaşım seçkinlerin ilahi sırları doğrudan alabileceğini öne sürer.⁸ Bu nedenle İbn Teymiyye gibi alimler, Hızır kıssasının, velilerin şeriatın dışına çıkabileceği fikrine delil gösterilmesini yanlış bir istidlal olarak değerlendirir.⁸ Hızır’ın hüviyeti üzerine yapılan bu tartışma, İslam düşüncesindeki rasyonel ve kuralcı yaklaşım ile sezgisel ve mistik yaklaşım arasındaki gerilimin somut bir örneğini teşkil etmektedir.

1.3. İlm-i Ledün: Kaynağı ve Mahiyeti

Hızır’a dair en önemli kavramlardan biri, Kehf Suresi’nin 65. ayetinde de geçen ilm-i ledün kavramıdır.³

Ledün kelimesi, “katından, yanından” gibi anlamlara gelir ve bu ilim, kısaca “Allah’ın istediği kullarına doğrudan, aracısız bir şekilde verdiği gayb bilgileri ve sırlar” olarak tanımlanır.³

İlm-i ledün, mahiyeti itibarıyla kesbî (çalışarak, öğrenilerek elde edilen) ilmin tam karşısında yer alır.³

Kesbî ilim akıl, duyu organları ve kitaplar aracılığıyla elde edilirken, ilm-i ledün ilahi bir lütuf, bir hibe olarak verilir ve akıl sınırlarının ötesindeki bilgilere vakıf olmayı sağlar.³ Tasavvuf erbabına göre, bu ilim, kalbi zikir ve ibadetlerle arındırılmış, Allah’a yakınlaşmış hassas kalplere bahşedilir.³ İbn Arabi’ye göre, bu bilgiye ulaşmanın yolu, kişinin zihnini tüm bilinenlerden ve alemden uzaklaştırarak, boş bir kalple Allah karşısında huzur, murakabe ve dinginlik halinde oturmasıdır.¹⁴

Bu ilim, Hızır’ın eylemlerinin ardındaki hikmeti açıklar.³ O, gelecekte olacakları önceden bilerek, zahiren yanlış görünen işleri, daha büyük bir hayrın gerçekleşmesi için yapmıştır.⁶ Bu bağlamda,

ilm-i ledün kavramı, ilahi takdirin ve kaderin insan aklıyla her zaman kavranamayacağını ve görünürdeki kötülüğün altında yatan ilahi hikmetleri anlamanın ancak ilahi bir lütufla mümkün olabileceğini ifade etmektedir.

Bölüm II: Tasavvuf ve Mistik Gelenekte Hızır

2.1. Hızır’ın Ölümsüzlüğü Tartışması ve Hayat Mertebeleri

Hızır’ın halen hayatta olup olmadığı, özellikle İslami düşünce tarihinde en çok tartışılan konulardan biridir.¹⁶ Bu tartışma, farklı ekollerin inanç ve bilgi kaynaklarına bakış açılarını ortaya koymaktadır.

Ölümsüz Değildir Görüşü: Başta Selefi alimler olmak üzere, birçok müfessir ve hadis alimi Hızır’ın hayatta olmadığını savunur. Bu görüşü savunanlar, her canlının ölümü tadacağını belirten Kur’an ayetlerine ve Hızır’ın yaşadığına dair sahih bir hadis bulunmadığına dayanır.¹¹ İbn Teymiyye ve İbn Kayyim el-Cevziyye gibi alimler, bu görüşün en önde gelen savunucularındandır.¹¹
Ölümsüzdür Görüşü: Tasavvuf ehli, irfan geleneği ve halk inanışı ise, Hızır’ın âb-ı hayât (hayat suyu) içerek ölümsüzlüğe ulaştığına ve kıyamete kadar yaşayacağına inanır.¹⁵ Kurtubî, Nevevî ve İbn Acîbe gibi birçok alimin de dahil olduğu ulemanın çoğunluğunun bu görüşü benimsediği belirtilir.¹⁵ Bu inanç, Hızır’ın İskender ile
âb-ı hayât arayışına çıktığı, ancak bu suyu sadece kendisinin içtiği yönündeki anlatılarla pekişmiştir.¹⁷ Ayrıca, İbrahim b. Edhem, Bâyezıd-ı Bistâmî, İbn Arabi ve Ahmed Yesevi gibi birçok tasavvuf büyüğünün Hızır ile görüştüklerine dair menkıbeler, bu inancın mistik çevrelerde yaygın bir kabul görmesini sağlamıştır.¹⁶
Uzlaştırıcı Yaklaşım: Bediüzzaman Said Nursi, bu iki zıt görüşü uzlaştırıcı bir yaklaşımla ele almıştır. Ona göre “beş tabaka-i hayat” (hayatın beş mertebesi) vardır ve Hızır’ın hayatı, insanlığın tabi olduğu, çok kayıtlı ve kısıtlı birinci mertebeden farklı olarak, daha “serbest” olan ikinci mertebededir.¹⁶ Bu mertebede Hızır, aynı anda pek çok yerde bulunabilir ve maddi bedeninin bizim gibi kısıtlamalara tabi olmadığı bir yaşam sürer.¹⁶ Bu yaklaşım, onu göremeyen alimlerin şüphesini, onu gören evliyanın tecrübesiyle bağdaştırmaktadır. Hızır’ın hayatta olması inancı, tasavvufi ve irfani gelenekler için manevi rehberlik zincirinin hiç kesilmediği anlamına gelmektedir. O, her devirde yaşayan velilere ve ariflere manevi rehberlik yapan, onlara ilahi feyiz aktaran ebedi bir kanaldır.

2.2. Hızır: Evliyaların Mürşidi ve Ricâlü’l-Gayb’ın Reisi

Tasavvufi düşüncede Hızır Aleyhisselam, sadece bir tarihi figür değil, aynı zamanda manevi bir arketip ve evrensel bir makamın sembolüdür.¹⁶ O,

Ricâlü’l-Gayb (gayb âleminin adamları) adı verilen ve âlemin düzenini sağladığına inanılan gizli veliler hiyerarşisinin önemli bir parçasıdır.²¹ Bu hiyerarşi içinde, âlemin manevi idaresinden sorumlu olan

kutub (mihver) ve onun yardımcıları olan evtâd, nücebâ gibi makamlar bulunur.²³ Hızır’ın bu hiyerarşinin reisi veya önemli bir üyesi olduğu kabul edilir.²³

Hızır’ın bu mistik hiyerarşideki rolü, onun sadece bir rehber değil, aynı zamanda manevi düzenin ve görünmeyen âlemin işleyişinin bir parçası olduğunu gösterir. Bu durum, dini otoritenin sadece görünen (zahiri) alimlerde değil, aynı zamanda gizli (batıni) velilerde de olduğunu ileri süren bir yaklaşımı beraberinde getirir. Tasavvufi yollarda “Hızırla görüştüm” veya “Hızır bana öğretti” diyen bireylere özel bir manevi meşruiyet ve ağırlık kazandırır.²⁶ Bu durum,

Üveysilik adı verilen ve kişinin fiziksel olarak görmediği birinden manevi eğitim alması anlamına gelen tasavvufi bir kavramla da yakından ilişkilidir. Üveysî bir yola mensup olanlar, Hızır gibi manevi rehberlerle doğrudan bağlantı kurarak manevi silsilenin bir parçası olduklarını iddia ederler.²¹ Hızır, tasavvuf için sadece bir kişi değil, aynı zamanda insan ile ilahi bilgi arasındaki aracısız bir köprünün sembolüdür. O, ilahi sırların ve hikmetin sürekli akışını sağlayan ebedi bir kanaldır.

Hızır figürünün bu çok boyutlu yapısını daha iyi anlamak için, farklı geleneklerde üstlendiği roller ve taşıdığı semboller aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.

Gelenek	Rolü	Sembolü	Kaynağı
Kanonik İslam	Hz. Musa’nın rehberi	I˙lm−i Ledu¨n (Allah katından gelen bilgi)	Kur’an-ı Kerim, Hadisler
Tasavvuf	Velilerin mürşidi, Ricâlü’l-Gayb reisi	Manevi rehberlik, Vehbı^ ilim	Sufi menkıbeleri, İrfani eserler
Halk Kültürü	Kurtarıcı, yardım eden	Boz Atlı Hızır, Ab−ı Hayat, Bereket	Halk hikayeleri, efsaneler, Hıdırellez

Bölüm III: Türk Kültür ve Halk İnançlarında Hızır

3.1. Hızır Figürünün Türk Mitolojisindeki Kökenleri

Hızır’ın Türk kültüründeki kökenleri, İslam öncesi inançlarla olan derin bağları göstermektedir. İslamiyet’in kabulünden önce Türk mitolojisinde, zor anlarda yardımına koşan, bilge, doğaüstü güçlere sahip “Ak Sakallı Dede” figürü yaygın olarak görülür.²⁷ Bu bilge ve yol gösterici ruh, İslamlaşma süreciyle birlikte İslami bir karakter olan Hızır ile doğal bir şekilde sentezlenmiştir.²⁹ Aynı şekilde, Gök Tanrı inancında yeri olan ve bereketin sembolü sayılan

Kıdır adlı iye (ruh/varlık) figürünün de Hızır’a dönüştüğü düşünülmektedir.³⁰

Hızır’ın Ab-ı Hayat (hayat suyu) içerek ölümsüzlüğe ulaştığı efsanesi, Mezopotamya mitolojisindeki Gılgamış Destanı’nda geçen tufan bilgesi Utnapiştim ile ilişkilendirilir.¹² Hıristiyanlıkta ise Hızır-İlyas kültü, özellikle 6 Mayıs’ta kutlanan

Aziz Yorgi (St. George) kültü ile özdeşleştirilerek Hıdırellez bayramının kökeninde yer alır.³² Hızır’ın adının Arapça’da “yeşil” anlamına gelen

Hadır kelimesinden türemesi ve ayağını bastığı yerde yeşilliklerin filizlenmesi inancı, onun bir doğa ve bereket ruhu olarak algılanmasını kolaylaştırmıştır.¹⁸ Hızır’ın halk kültüründeki gücü, onun sadece İslami bir figür olmasından değil, aynı zamanda yerel inanç sistemlerinin derin izlerini taşımasından kaynaklanmaktadır. Bu durum, kültürler arası etkileşim ve senkretizm sürecinin bir inanç figürünü nasıl yaygınlaştırdığının ve dönüştürdüğünün çarpıcı bir örneğidir.

3.2. Hıdırellez: Hızır-İlyas Buluşması ve Halk Ritüelleri

Hıdırellez, Türk halk kültüründe asırlardır kutlanan ve Hızır ile İlyas peygamberlerin yılda bir kez, 6 Mayıs’ta buluştuğuna inanılan bir halk bayramıdır.²⁹ Bu bayram, kıştan yaza, olumsuzluklardan bolluk ve berekete geçişi simgeler.³⁵ Halk ritüelleri, Hızır’ın bereket ve yardımseverlik niteliklerini pekiştirecek şekilde tasarlanmıştır. Gül ağacının altına dileklerin gömülmesi, su kenarında dileklerin suya atılması ve ateş üzerinden atlanması gibi pratikler, eski Türk inançları ile İslami motiflerin birleşimini yansıtır.³⁶ Ateşten atlama geleneği, eski Türklerde ateşin kötülükleri kovduğuna ve hastalıkları yok ettiğine dair inançlara dayanırken, gül ağacı ve su ritüelleri bereket ve yeniden doğuş beklentisini taşır.³²

Hızır, Hıdırellez aracılığıyla halkın zihninde somutlaşır ve kolektif hafızada canlı tutulur. Bu bayram, zorluklar karşısında umut ve dayanıklılık aşılar. İnsanlar Hızır’dan bolluk, sağlık, şifa ve kurtuluş dilerler.¹⁸ Hıdırellez, kültürel bir gelenek olmanın ötesinde, Hızır’ı bir “kurtarıcı” arketipi olarak halkın kolektif bilincine yerleştiren bir mekanizmadır.

3.3. Halk Hikayelerinde ve Edebiyatında Hızır Motifi

Hızır figürü, Türk halk hikayelerinde ve edebiyatında da derin izler bırakmıştır. Dede Korkut masallarında “boz atlı Hızır” olarak yaralı kahramanın yardımına koşması, onun zor durumda olanların imdadına anında yetişen bir kurtarıcı olarak algılanmasını pekiştirmiştir.¹⁸ Halk arasında “imdadımıza Hızır yetişsin” gibi dualar, bu algının günlük hayattaki yansımalarıdır.³⁹

Divan edebiyatında ise Hızır, âb-ı hayât ve zulmet (karanlık) gibi mistik kavramlarla işlenen edebi bir motif haline gelmiştir.⁴⁰ Hızır,

Ab-ı Hayat arayan bir yolcu iken, sevgilinin kendisi veya dudakları bu hayat suyuna benzetilir; âşık ise bu suyu arayan Hızır’dır.⁴⁰ Bu, Hızır’ın kurtarıcı ve rehber rolünün dünyevi bir aşk hikayesine yansımasıdır. Aynı şekilde, Hızır

edip, şair veya mürşid-i kâmile benzetilirken, onların rehberliği ve himmetleri ab-ı hayat gibi şifa verici kabul edilir.⁴⁰

Hızırname gibi özel manzum eserler, bu figürün edebi dünyadaki yerini ve manevi derinliğini göstermektedir.⁴¹ Bu edebi kullanım, Hızır’ı fiziksel bir kurtarıcı olmanın ötesinde, manevi arayışı, bilgelik peşinde koşmayı ve ölümsüzlüğü sembolize eden bir arketipe dönüştürmüştür.

Çok Yönlü Bir Sembol Olarak Hızır

Bu yazı, Hızır Aleyhisselam figürünün tek bir tanıma sığdırılamayacağını ve çok katmanlı yapısının onun evrensel bir sembol olmasının anahtarı olduğunu ortaya koymuştur. O, kanonik İslam’ın zahiri ve batıni bilgiye dair tartışmalarını somutlaştıran bir figürken, tasavvufi gelenekler için kesintisiz bir manevi feyiz ve otorite kaynağıdır. Aynı zamanda Türk halk inançları ve mitolojisinde, eski kültürel kodlarla harmanlanmış, zor zamanlarda yardımına koşulan, iyilik ve bereketin sembolü bir kahramandır. Bu farklı perspektifler, Hızır’ı bir dogma olmaktan çıkarıp, insanlığın bilgiye, kurtuluşa ve manevi rehberliğe olan arayışını temsil eden zamansız bir arketipe dönüştürmüştür. Hızır’ın hikayesi, inanç sistemlerinin birbirine kapalı olmadığını, aksine derin bir şekilde etkileşime girdiğini ve bu sayede yeni anlamlar üretebildiğini göstermektedir. Onun varlığı, dinin sadece yazılı kurallar bütünü değil, aynı zamanda canlı ve sürekli gelişen bir kültürel deneyim olduğunu kanıtlar niteliktedir.

Aşağıdaki tablo, Hızır’ın statüsü ve ölümsüzlüğü hakkında farklı İslami düşünce ekollerinin ana görüşlerini karşılaştırmalı olarak sunmaktadır.

Görüş Ekolü	Statüsü (Peygamber/Veli)	Ölümsüzlük Durumu	Dayandığı Temel Delil	Temel Referans Kaynakları
Selefilik ve Bazı Hadis/Kelam Alimleri	Peygamberdir.	Ölümlüdür, hayatta değildir.	Hızır’ın eylemleri (can öldürme) ancak vahiy ile emredilebilir; ilham ile değil. Tüm insanlar ölümü tadar.	İbn Teymiyye, İbn Kayyim el-Cevziyye, Buhârî’den bazı rivayetler ⁸
Tasavvuf ve Çoğu Müfessir	Veli olduğunu savunanlar çoğunluktadır.	Ölümsüzdür, Ab−ı Hayat içmiştir.	Kehf suresindeki “kulumuz” ifadesi, tasavvuf büyüklerinin Hızır’la görüştüğüne dair menkıbeler.	İbn Arabi, Kurtubî, Nevevî ve tasavvuf büyüklerinin menkıbeleri ¹⁵
Uzlaştırıcı (Said Nursi)	İki görüş de haklı olabilir.	Hayattadır, fakat bizimki gibi değil.	Merâtib-i hayat (hayat mertebeleri) kavramı; Hızır’ın ikinci mertebede, “serbest” bir hayata sahip olması.	Said Nursi’nin eserleri ¹⁶

Alıntılanan çalışmalar

Bir Hakikat Yolculuğu (Mûsâ-Hızır Kıssası) – Siyer Vakfı, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://siyervakfi.org/bir-hakikat-yolculugu-musa-hizir-kissasi/
197. DERS (Kehf Suresi, 60 – 82) Hz. Musa ve Hz. Hızır | Kur’an-i Kerim – Kuran-iKerim.org, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://kuran-ikerim.org/197-ders-kehf-suresi-60-82-hz-musa-ve-hz-hizir
Ledün İlmi nedir, nasıl öğrenilir? Ledün İlmi kimlere verilir? – Haberler – Hürriyet, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://www.hurriyet.com.tr/egitim/ledun-ilmi-nedir-nasil-ogrenilir-ledun-ilmi-kimlere-verilir-41832421
Günümüz İnsanına Fusüsu’l-Hikem – Muhyiddin İbni Arabi – Turkish Plaza, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://turkishplaza.com/products/gunumuz-insanina-fususul-hikem-muhyiddin-ibni-arabi
Kehf Suresi 79-80. Ayet Tefsiri – Diyanet İşleri BaşKanlığı, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/Kehf-suresi/2219/79-80-ayet-tefsiri
Hz. Hızır ve Hz. Musa kıssası | EuroNur · SaidNursi.de, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://www.saidnursi.de/hz-hizir-ve-hz-musa-kissasi/
Bir peygamberin -Hz. Musa-, veli olan birisinden -Hz. Hızır- hikmet dersi almasını nasıl açıklayabiliriz? Bundaki hikmet nedir? | Sorularla Risale, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://sorularlarisale.com/bir-peygamberin-hz-musa-veli-olan-birisinden-hz-hizir-hikmet-dersi-almasini-nasil-aciklayabiliriz-bundaki-hikmet-nedir
Zakir Kaya: Hızır (as.)Hakkında ne çok şey yazılmış, merak edenler için derledim, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://manevr.az/sosium/99901-zakir-kaya-hzr-ashakknda-ne-cok-ey-yazlm-merak-edenler-icin-derledim.html
HIZIR PEYGAMBER MİDİR? – İslam Soru-Cevap, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://islamqa.info/tr/answers/21793
HIZIR ALEYHİSSELÂM – İslam İlimleri, erişim tarihi Eylül 17, 2025, http://islamilimleri.com/Ktphn/Kitablar/19/006/01pta/21.htm
Rivayet İlimleri Açısından Hızır’ın Nübüvvet ve Hayat Meselesi – Kitapyurdu.com, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://www.kitapyurdu.com/kitap/rivayet-ilimleri-acisindan-hizirin-nubuvvet-ve-hayat-meselesi/129450.html
Hızır Gerçek mi, Efsane mi? – Muhammed Rıdvan Kaya – İzEdebiyat, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://www.izedebiyat.com/yapit/hizir-gercek-mi-efsane-mi
Ledün İlmi Nedir? | İsmailağa – Resmî İnternet Sitesi, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://www.ismailaga.org.tr/ledun-ilmi-nedir
İbn Arabî’nin Fütûhât-ı Mekkiyye ve Fusûs’ul-Hikem’inde Hızır …, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://d-nb.info/1151534528/34
İbn Teymiyye’nin İmam Mehdî (a.s) hakkındaki görüşünün eleştirisi – erfan.ir, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://erfan.ir/turkish/82431.html
Hz. Hızır hayatta mıdır? – Sorularla Said Nursi, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://www.sorularlasaidnursi.com/hz-hizir-hayatta-midir/
İsmail AVCI-İskendernamelerde Ölümsüzlüğe Yolculuk: İskender-i Zülkarneyn ve Hızır, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://turkoloji.cu.edu.tr/mine_mengi_sempozyum/ismail_avci_iskenderi_zulkarneyn_ve_hizir.pdf
Hızır Ve Türk Mitolojisi: Yardımcı Ruhun Hikayesi, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://karsem.karatay.edu.tr/hizir-ve-turk-mitolojisi-yardimci-ruhun-hikayesi
SİVAS KAYNAKLI CÖNKLERDE ŞAİRLERİN HIZIR NİTELEMELERİ* Dr. Doğan Kaya İslâmî kaynaklarda Hızır Aleyhisselâm’ın, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://dogankaya.com/fotograf/sivas_kaynakli_conklerde_sairlerin_hizir_nitelemeleri.pdf
Hızır as hayatta mıdır? Hayat Mertebeleri Nelerdir? – Sorularla Risale, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://sorularlarisale.com/video/hizir-as-hayatta-midir-hayat-mertebeleri-nelerdir
HIZIR – İlişkili Maddeler – TDV İslâm Ansiklopedisi, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://islamansiklopedisi.org.tr/hizir/iliskili-maddeler
TASAVVUFTA RİCÂLÜ’L-GAYB ANLAYIŞI -İBN ÂBİDÎN ÖRNEĞİ-, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://avys.omu.edu.tr/storage/app/public/mehmet.uyar/116184/11.%20HAFTA%20R%C4%B0CAL%C3%9CL%20GAYB.pdf
KUR’ÂN ve TEFSİR – ARAŞTIRMALARI-VI (İslâm Düşüncesinde Gayb Problemi-II) – isamveri.org, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://isamveri.org/pdfdrg/D122301/2004/2004_6_DEMIRO.pdf
Kutup (tasavvuf) – Vikipedi, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://tr.wikipedia.org/wiki/Kutup_(tasavvuf)
“Aktab-ı Erbaa” ve “Kutub” ne demektir? – Sorularla Risale, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://sorularlarisale.com/aktab-i-erbaa-ve-kutub-ne-demektir
Hazreti Hızır kimlerle görüşür? – Meşhurların Son Sözleri – ehlisunnetbuyukleri.com | İslam Alimleri | Evliya Hayatları, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://www.ehlisunnetbuyukleri.com/Menkibeler/Meshurlarin-Son-Sozleri/Detay/Hazreti-Hizir-kimlerle-gorusur/1937
Aksakallı – Vikipedi, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://tr.wikipedia.org/wiki/Aksakall%C4%B1
Denizli Yöresinde Hızır ve Hıdırellez İle İlgili İnanış ve Uygulamalar/Giriş – Vikikaynak, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://tr.wikisource.org/wiki/Denizli_Y%C3%B6resinde_H%C4%B1z%C4%B1r_ve_H%C4%B1d%C4%B1rellez_%C4%B0le_%C4%B0lgili_%C4%B0nan%C4%B1%C5%9F_ve_Uygulamalar/Giri%C5%9F
DENİZLİ YÖRESİNDE HIZIR VE HIDIRELLEZ İLE İLGİLİ İNANIŞ VE UYGULAMALAR Öz Geçmişten günümüze Türk inanç sistem, erişim tarihi Eylül 17, 2025, http://www.turukdergisi.com/PdfMakaleGoster.Aspx?ID=1105
türk mitinde kut iyesi kıdır ve medeniyet değişikliğinde, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://turkoloji.cu.edu.tr/HALKBILIM/cetin_01.pdf
Tüm zamanların Hızır mucizesi – Pozitif Dergisi, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://www.pozitifdergisi.com/kitap/tum-zamanlarin-hizir-mucizesi.html
Orta Asya’dan günümüze Hıdırellez | SANATIN YOLCULUĞU, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://www.sanatinyolculugu.com/orta-asyadan-gunumuze-hidirellez/
Hızır: Ansızın Gelen İlahi Yardım – Diyanet Haber, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://www.diyanethaber.com.tr/hizir-ansizin-gelen-ilahi-yardim
UYGUR TÜRKLERİNİN DESTAN VE HALK HİKÂYELERİNDE HIZIR TİPİ Ebru KILIÇ – DergiPark, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/319117
Asırlardır kutlanan renkli buluşma: Hıdırellez – Anadolu Din ve İnançları Platformu, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://adipanadolu.org/sayfa-detay/asirlardir-kutlanan-renkli-bulusma-hidirellez/321
Hıdırellez Geleneği1 – DergiPark, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3968977
Aleviliğin en kutsal ayı: Hızır ayı – Independent Türkçe, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://www.indyturk.com/node/311246/haber/alevili%C4%9Fin-en-kutsal-ay%C4%B1-h%C4%B1z%C4%B1r-ay%C4%B1
Bozatlı Hızır’ın, batıni boyutu… – Alevilikte Inanç – Seyyid Hakkı, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://www.uludivan.de/Bozatl%26%23305%3B-H%26%23305%3Bz%26%23305%3Br%26%238217%3B%26%23305%3Bn%2C-bat%26%23305%3Bni-boyutu%26%238230%3B.htm
MİZAHLI, HİSSELİ KÜÇÜK HALK HİKÂYELERİ-5 – Türkiye Kültür Portalı, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/konya/kulturatlasi/mizahli-hisseli-kucuk-halk-hikyeleri-5
ÂB-ı HAYÂT – TDV İslâm Ansiklopedisi, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://islamansiklopedisi.org.tr/ab-i-hayat
HIZIRNÂME – TDV İslâm Ansiklopedisi, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://islamansiklopedisi.org.tr/hizirname
Gazi Üniversitesi Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli – 2. ULUSLARARASI, erişim tarihi Eylül 17, 2025, https://isamveri.org/pdfdrg/D280985/TY/TY_SARIKAYAMS.pdf